تبلیغات
جغرافیا

جغرافیا

 جغرافیا چیست؟

اکثریّت مردم جهان در ۱۰ درصد سطح زمین زندگی میکنند. این نابرابری پراکندگی مردم جهان یکی از مهمترین حقایق جغرافیاست. برخلاف مناطق غیرمسکونی و مناطق دارای سکونتگاههای پراکنده، چهار منطقه در سیّاره زمین وجود دارد که دارای جمعیت متراکم هستند.

۱) آسیای جنوب شرقی، شامل شرق چین، شبه جزیره هندوچین، کره و ژاپن

۲) شبه قاره هند و پاکستان، سریلانکا و سواحل برمه

۳) اروپای غربی و مرکزی

۴) شمال شرقی ایالات متحده و بخش کوچکی از کانادا که در مجاورت مرزهای این کشور قرار دارد.

از جمله مناطق دارای جمعیت پراکنده میتوان سرزمینهای قطبی، بیابانها و حوضه گرم و مرطوب آمازون و مناطق مرتفع و بیحاصل آسیای داخلی را نام برد. ساکنان مناطق مختلف از نظر خصوصیّات فیزیکی با یکدیگر متفاوت هستند. همچنین از نظر زبانی که تکلّم میکنند، سطح تعلیم و تربیت، موسیقی و هنری که خلق میکنند و ابزار و فنونی که برای انجام فعّالیّتهای انسانی بکار میبرند، با یکدیگر فرق دارند.

تاریخ جغرافیا

قدیمیترین جغرافیدانان در واقع همان طرّاحان و نقشهکشان هستند. امّا در یونان باستان، یعنی در جایی که جغرافیا به عنوان یک رشته از آن ظهور کرد، جغرافیدانان در واقع فیلسوفان طبیعی بودند که طیف وسیعی از اطّلاعات و مهارتها را داشتند. مشهورترین محقّقان باستان، استرابو (متولد سال ۶۴ ق.م و متوفی به سال ۲۳ ب) یکی از مورّخان و جغرافیدانان یونانی بوده است. جغرافیای استرابو تنها اثر موجود است که شامل اقوام و کشورهای شناخته شده برای یونانیان و رومیهای قدیم بوده است. در خلال عصر اکتشاف که از قرن پانزدهم شروع میشود، جغرافیا پس از قرنها بیتوجهی، تولدی جدید یافت. تا پیش از قرن ۱۸ میلادی آلمانیهایی (به نامهای الکساندرفنهمبلت و کارلریتر) اوّلین افرادی بودند که بهعنوان جغرافیدانان آکادمیک دست بهکار نوشتن و تدریس شدند. از زمان آنها به بعد، اکثر جغرافیدانان محقّق، دانشمند و مدرّس هم بودهاند. جغرافیا در گذشته به صورت ترکیبی از دانشهای مختلف بشری بوده است. اما جغرافیدانان امروز، اغلب متخصّص، آن هم تنها و در یک جنبه از جغرافیاست تا جغرافیا به صورت کلّی، مانند متخصص جغرافیای کشاورزی و متخصّص در کلیماتولوژی و همچنین متخصّص در جغرافیای ناحیهای و غیره.


جزایر

درخلیج فارس جزایر بسیاری وجود دارد که امروز برخی از آنها متعلّق به ایران است. جزیره لارک و جزیره هرمز در نزدیکی تنگه هرمز هریک با وسعتی حدود 100 کیلومتر جزایر کوچکی هستند امّا موقع نظامی مهّمی دارند. در جزیره هرمز آثار و خرابه های تاریخی هست که بخشی از آن به زمان تسلّط پرتغالی ها بازمی گردد. حاکمیّت ایران برجزایر ابوموسی، تُنْبِ بزرگ و تُنْبِ کوچک در اوایل دهه 1970 تثبیت شد. تنب بزرگ 10.3 و تنب کوچک 2 کیلومترمربع مساحت دارند . نام هردو آن ها در بند ششم کتیبه ی بیستون به عنوان بخشی از استان پرسیس یا فارس آمده است. درتنب بزرگ معدن خاک سرخ وجود دارد. مردم محلی جزیره ی ابوموسی را گپ سبزو یعنی سبزه زار بزرگ می گویند. این جزیره با مساحت 12 کیلومترمربع موقعیت استاتژیک مهمی دارد. این سه جزیره اکنون مورد ادعای شیخ امارات متحده عربی است. اما تاکنون هیچ یک از مراجع بین المللی آن را مورد تأیید قرارنداده است. بیشتر جزایر ایران درخلیج فارس پیشینه ی تاریخی پرماجرائی دارند که با حوادث تاریخی بندرهای آن ناحیه، به ویژه بندر عباس و بندر بوشهر پیوند نزدیک دارد. جزایر متعلق به ایران در خلیج فارس عبارت اند از: جزیره ها ی هرمز، خارْک، قِشْم ، کیش، تنب بزرگ و کوچک، ابوموسی، لاوان و هنگام.


دریاچه ها و باتلاق ها

دریاچه ها و باتلاق ها و نمکزارهای بزرگ ایران همگی بازمانده یک دریای خشکاند. برخی از آنها به واسطه آبروفت رودخانه ها پُر و باتلاقی شده و بعضی دیگر براثر تبخیر بسیار به صورت شوره زار و کویر درآمده اند.

دریاچه ارومیه (رضائیه)
نام دریاچه ی ارومیه و شهر کنارآن دگرگون شده ی واژه ی سریانی اورمیاه به معنی شهر آب است که پاره ی اول آن اور درنام شهرهای دیگر چون اورگنج و اورشلیم نیز آمده . این دریاچه درشمال غربی ایران درفلات آذربایجان واقع شده و 1200متر ازسطح دریا ارتفاع دارد. مساحت آن حدود6 هزار کیلومترمربّع وآب آن بسیارشوروتلخ است. نمک آلودگی آب دریاچه ارومیه را تا 23% برآوردکرده اند. به علّت این غلظت هیچ حیوان دریایی توان زندگی درآن را ندارد، اما جزایربزرگ نامسکون آن، محلّ تخم گذاری انواع پرندگان مهاجر و بومی است. دریکی از جزیزه های دریاچه ارومیه پارک حفاظت شدهای ایجاد شده که درآن انواع بی نظیر فلامینگو، پلیکان وگوزن زرد ایرانی، که از کمیاب ترین انواع آن درجهان است، نگهداری می شود. درمشرق این دریاچه شبه جزیره شاهی به درازای 8 و پهنای 2 کیلومترقراردارد که براثر جزرومد ازساحل جدا می شود. مهمترین رودهایی که به دریاچه ارومیه می ریزد عبارت اند از تلخه رود، صافی رود، زرّینه رود و سیمینه رود.

دریاچه قم (ساوه یاحوض سلطان)
این دریاچه درپست ترین قسمت دشت تهران و قم وساوه قرارگرفته است و آب آن به علّت هوای متغیّرکم وزیاد می شود. وسعت آن به طورمتوسّط حدود 2 هزار و 400 کیلومترمربّع است. هنگام حدوث خشکی دراین ناحیه دریاچه سه پاره می شود: دریاچه نمک یا کویرمَسیله و دو دریاچه کوچک ترکه خشکی باریکی آنهارا ازهم جدا می کند. آب دریاچه قم شورو تلخ است و کناره های آن اغلب باتلاقی و تا شعاع بیست کیلومتر پوشیده از رسوب نمک. زرّین رود یا قَرَه سو و یا قَرَه چای، اَبهَر رود یا رودشور، رودکرج -که سد امیرکبیر در63 کیلومتری تهران برروی آن بسته شده-جاجرود و حَبله رود، از مهمترین رودخانه هایی هستند که به دریاچه قم می ریزند.
آب جاجرودکه ازجنوب تهران می گذرد درنواحی ورامین به مصرف کشاورزی می رسد. این رودخانه برای تأمین آب آشامیدنی و زراعتی اهمّیت بسیار دارد وبه همین جهت سدّی بر روی آن بنا شده است.

دریاچه نیریز (بختگان)
دریاچه ی نیریزیا بختگان در50 کیلومتری مشرق شیراز بین دو رشته کوه موازی واقع شده است. این دریاچه با وسعت3 هزار کیلومتر مربّع، عمق کم و آب بسیارشور دارد و با دو زبانه باریک از دوطرف به دریاچه کوچک تری به نام طَشتِ نرگس می پیوندد. میان این دو دریاچه جزیره علی یوسف به وجودآمده است. دریاچه بَختِگان ازسمت مغرب به باتلاق مرودشت می پیوندد. رودکُر یا کورشکه ازکوه های اوجان و خسرو شیرین سرچشمه می گیرد به دریاچه بَختِگان می ریزد. شعبه مهمّ رودخانه کُر کام فیروز است که نزدیک خرابه های شهر قدیمی استخر به رودکُر می پیوندد. این رود دارای دو سدّ تاریخی است یکی به نام رامجِرد (رامگِرد) که از دوره هَخامَنِشیان بازمانده و دیگری بندِ امیر که 106 متر درازادارد و در زمان عضدالدوله دیلمی ساخته شده است. نوشته اند که بند ِامیر برروی خرابه های سدّی اززمان هَخامَنِشیان ساخته شده است که درگذشته ازنیروی آب آن سیصدچرخ به گردش درمی آمد که هریک آسیابی را می چرخاند.

دو دریاچه پریشان (فامور)نزدیک کازرون و بهارلو درهجده کیلومتری جنوب شرق شیراز آب رودخانه های محلّی را درخود جمع می آورند.

مرداب گاوخونی (گاوخانی)
مرداب گاوخونی درجنوب شرقی اصفهان قرار دارد. وسعت آن در فصل بهار به واسطه طغیان زاینده رود زیاد می شود و به حدود30 کیلومتر مربّع می رسد. این مرداب از دیرباز محلّ مناسبی برای شکار بوده است. گفته اند که بهرام گورضمن شکار در پی گورخری به این مرداب فرو رفت. زاینده رود، که سرچشمه آن زردکوه بختیاری است و از اصفهان می گذرد، به این باتلاق می ریزد.

باتلاق جازموریان
باتلاق جازموریان درجنوب کوه شاهسواران کرمان واقع شده و اطرافش لجنزار وباتلاق است. هَلیل رود و رودبَمپور به این باتلاق وارد می شوند. اوّلی ازکوه های کرمان سرچشمه می گیرد وپس ازآبیاری جیرُفت به باتلاق می پیوندد ودوّمی ازمشرق بلوچستان به سوی مشرق باتلاق جاری است.

رودهای مارون و سرخ رود دراین ناحیه پس از مشروب کردن رفسنجان به کویرنمک فرو می روند. آب های فصلی چند رودخانه از جمله رود شور، که ازبیرجند می گذرد، نیز سرانجام به نمکزارمشرق کرمان می ریزد. کویربافْق، در مشرق یزد و شمال غربی بافق، شوراب و رودِ شوررابه کام می کشد.


دریاها

درمرزشمالی ایران دریای خَزَر و درمرز جنوبی آن خلیج فارس و دریای عُمّان قراردارد.

دریای خَزَر
این دریا با مساحتی حدود420 هزار کیلومتر مربّع بزرگ ترین دریاچه روی زمین است و بازمانده دریای بزرگ تِتیس که در دوران سوّم زمین شناسی بخش بزرگی از نَجد ایران رافرا گرفته بود. دریای خزر نام خود را ازاقوامی دارد که در اطراف آن می زیسته اند و دریای گیلان، دریای مازندران، دریای گرگان، دریای قزوین، دریای طبرستان و دریای دیلم نیز نامیده شده است. اروپایی ها از این دریا به نام های دریای هیرکانی (گرگان) یا دریای آلبانیا و دریای سکوتها (سَکاها) یا کاسپین (قزوین) و دریای خوارزم یاد کرده اند. دریای خَزَر از طریق رودهای بزرگ به دریای سیاه ارتباط دارد.

درگذشته، این دریا به تدریج درحال کوچک شدن بود و سطح آب آن، که بیست وهشت متر ازسطح آب های دریای آزاد پایین تراست، سالانه حدود270 میلیمتر پایینتر می رفت. امّا درسال های اخیر، سطح آب دریای خَزَر، به دلایل گوناگون، رو به افزایش رفته است. طولِ دریای خَزَر از شمال به جنوب280,1 کیلومتر و عرض آن بین 160 تا440 کیلومتر است. این دریا درنواحی مختلف عمق متفاوت دارد. عمق آن درنواحی کوه تالش، یعنی درجنوب و جنوب غربی، به500 تا800 متر و در بعضی نقاط به 1 هزار متر می رسد. امروز تنها ساحل جنوبی و بخش کوچکی از کرانه جنوب غربی دریای خَزَر، یعنی از دهانه رود اَتْرَک در جنوب شرقی این دریا تا بندر آستارادر جنوب غربی آن، به ایران پیوسته است. کرانه های این دریا درایران همه شنزار و پست است و خلیج های کوچک و برکه های بسیاردارد. دوبریدگی مهم، یکی مرداب گیلان (انزلی) درغرب و دیگری خلیج گرگان، درگوشه شرقی آن دریا قرار گرفته است. شبه جزیره میان کاله خشکی نوارمانندی است که آب های خلیج گرگان را ازدریای خَزَر جدا می کند.

دریای خَزَر اززمان های بسیاردوردر دادوستد بازرگانی ایران اهمیّت بسیارداشته است. شاهان صفوی با ایجاد راه هایی که نقاط داخلی کشور را به دریای خَزَر می پیوست به آبادانی سواحل آن خدمات شایسته کردند و بندربهشهر -که آن زمان اشرف البلاد خوانده می شد- و بندرفرح آباد را در کناردریای خَزَرساختند. شاه عبّاس بزرگ یکی ازجشن های بزرگ آبریزان رادربندر محمودآباد نزدیک آمُل برگزارمی کرد. در روزگار پهلوی، با ایجاد مهمانسراهای بزرگ و هتل ها وگردشگاه ها، سواحل دریای خَزَر آبادانی بسیاریافت و یکی از مراکز مهمّ گردش و استراحت ایرانیان گردید. پس از انقلاب اسلامی به سبب محدودیت های گوناگون این رفت وآمد انبوه کم شد. امّا هنوز نیز در تابستان و ایام فراغت بسیاری ازمردم ایران به خصوص از تهران به آن نواحی سفر می کنند.

خلیج فارس
ا
ین خلیج نیمه ی جنوب غربی مرزهای آبی ایران را تشکیل می دهد و از دهانهء اروند رود تا شبه جزیره مُسندَم درعُمّان در حدود 900 کیلومترطول دارد. عرض خلیج فارس حداکثر 250 کیلومتر و باریک ترین آن، درتنگه هرمز، 56کیلومتراست. دردوسوی خلیج فارس سرزمین های ایران و عربستان قرار گرفته اند و درنقاط مختلف آن امکان پهلوگرفتن کشتی های بزرگ وجود دارد. خلیج فارس تنها راهی است که ایران را به دریای آزاد می پیوندد و از همین رو برای آن شاهرگی حیاتی به شمارمی آید. منابع عظیم نفت درنزدیکی این راه دریایی براهمّیت آن افزوده است.

ازجهت نظامی نیز از روزگاران دیرین خلیج فارس درتاریخ نقش بزرگی داشته است. تاریخ فعّال بودن بنادرخلیج فارس ازنظر نظامی و بازرگانی به حدود2 هزار و 600 پیش از میلاد مسیح می رسد. شاهنشاهان هَخامَنِشی با ایجاد ناوگانی عظیم ازطریق خلیج فارس به مصردست یافتند. این رویداد درکتیبه داریوش که درکانال سوئز یافت شده آمده است. در دوره های بعد ازاسلام هرگاه حکومت های مقتدری روی کار آمده اند به خلیج فارس و منافع بی شمار بنادرو سواحل آن توجه داشته اند. مهم ترین حوادث قرن های اخیردراین منطقه آمد و رفت اروپاییان و رقابت های سیاسی واقتصادی آنها بوده است. در سده گذشته با افزایش اهمّیت نفت، که غنی ترین منابع آن پیرامون خلیج فارس قرار دارد، این رقابت ها ابعادی جهانی یافت.

دریای عُمّان
این دریا از تنگه هرمز تا بندر گَواتِر مجاور ایران است و سواحل آن بیش از یک سوّم از مرز آبی ایران را درجنوب تشکیل می دهد. سواحل این دریا در ایران به طور طبیعی امکان پهلو گرفتن را به کشتی های بزرگ نمی دهد و به همین جهت معمولاً تنها قایق ها و لنچ های کوچک محلی قادرند به ساحل آن نزدیک شوند. از همین رو، در ابتدای دهه 1970، در چهاربهار، ساختمان بزرگ ترین بندر نظامی و بازرگانی ایران درساحل این دریا آغاز گردید
.


رودها

درایران چون بارندگی کم است رودهای پُرآب که تمام سال جریان داشته باشند زیاد نیست. گذشته ازآن، بیشتر رودخانه های ایران از کوهستان ها می گذرند و در نتیجه قابل کشتی رانی نیستند. تنهارودِ قابل کشتیرانی قسمت های پایین رودخانه کارون است که به اروندرود می پیوندد. رودهای بزرگ ایران درشمال به دریای خَزَر و درجنوب به خلیج فارس می ریزند و یا به دریاچه ها وباتلاق های داخلی فرومی روند. بعضی از رودها نیز از مرزهای ایران بیرون می روند یا سرچشمه هایشان بیرون ازخاک اصلی ایران است.

بیشتررودهایی که به دریای خَزَر می ریزند از دامنه های شمالی کوه های البرزسرچشمه گرفته اند و چون بین البرز و دریا فاصله زیادی نیست اغلب کوتاه اند. مهمترین این رودهاعبارتند از: اَرَس که سرچشمهء آن کوه های هزاربِرکه درترکیه است. بخشی از رودخانه اَرَس مرز طبیعی ایران و جمهوری آذربایجان (اَران) است. سفیدرود یاقِزِل اوزَن از کوه های چهل چشمه در کردستان سرچشمه می گیرد و ازبریدگی کوه درناحیه رودبارِ گیلان راه خود رابه سوی دریای خَزَر دنبال می کند. سدّ مَنجیل درهمین ناحیه بر روی سفی درود بسته شده است. رودهای چالوس، هَراز، تَجَن، نِکا و گرگان رود نیزاز رودخانه های بزرگ این منطقه اند. رود اَترَک نیز که ازکوه های هزارمسجدسرچشمه می گیرد در جنوب شرقی به دریای خَزَرمی ریزد. این رود از محلّی به نام چات می گذرد و در بخشی ازمسیرخود مرز طبیعی بین ایران و ترکمنستان را تشکیل می دهد.

رودخانه هایی که به خلیج فارس می ریزند اغلب بزرگ، پُرآب و طولانی اند. مهمترین آنها رود گاماسیاب یا گاماساب است که ازکوه های نزدیک نهاوند سرچشمه می گیرد. رودهای ماهی دَشت، کَرَند، قَرَه سو، ودیناوَر درکرمانشاه به گاماسیاب می پیوندند و ازسیردان به بعد این رود سیمَره خوانده می شود. از نقطه ای معروف به پای پل باز این رودخانه تغییرنام می دهد و از آن پس به کَرخه معروف است. سدّ کَرخه قسمت غربی استان زرخیز خوزستان را آبیاری می کند. رود کَرخه ازراه باتلاق های مرزی ایران وعراق به دجله می ریزد. کارون با850 کیلومتر درازا طولانی ترین رودخانه ایران است و از زردکوه بختیاری سرچشمه می گیرد و رود آب دیز یا دزفول درمحل بَند ِقیر به آن می پیوندد. کارون پس از عبور ازاهواز دوشاخه می شود، یک شاخه آن به نام بهمنشیربه خلیج فارس می ریزد و دیگری به نام کارون درکنارخرمشهر به اروند رود می پیوندد. بخش پایانی کارون قابل کشتیرانی است.

رودهای جَراحی، زهره یا هندیجان، دالَکی، مهران و میناب نیز از جمله رودهای پُرآب اند که به خلیج فارس می ریزند.

درمُکران و بلوچستان نیز رودهایی جریان دارند که چون از شوره زار می گذرند بیشترشور، کم آب و بی فایده اند. تنها رودخانه پُرآب این منطقه سرباز است که از بَمپور سرچشمه گرفته به خلیج گَواتِردرشرقی ترین نقطه مرزی ایران و پاکستان به دریای عُمّان می ریزد.

غیر از اینها، رودهای دیگری نیز درایران جاری است که سرچشمه آنها بیرون کشوراست. هیرمند ازکوه بابا درافغانستان سرچشمه می گیرد و 1 هزار و 200 کیلومتر طول دارد. این رودخانه پس از آبیاری جلگه سیستان به دریاچه هامون می ریزد. درجنوب شرقی دریاچه هامون فرورفتگی دیگری به نام گود زِرِه واقع شده که پوشیده از شن های نرم و نمک است. رودی موسوم به شله یا شلاق هنگام پُرآبی این فرورفتگی را با باتلاق دیگری، که آن هم گود زِرِه نام دارد، می پیوندد.

هَریرود یا رودهرات نیزازدامنه جنوبی کوه بابا درافغانستان سرچشمه می گیرد و پس از عبور از هرات بخشی از خط مرزی ایران و افغانستان را تشکیل می دهد. بخش پایینی هَریرود، تَجَن نام دارد و به ریگزار خوارزم و شرق دریاچه خَزَرفرومی رود. مهمترین شعبه های هَریرود درخاک ایران کَشَف رود و رودجام است که در خراسان جاری است. رودخانه دیاله از کوه های کرمانشاه وکردستان و رودخانه زابِ کوچک از بلندی های جنوب دریاچه ارومیه سرچشمه می گیرند و هردودر جنوب غربی بغداد به دجله می ریزند.


جغرافیای طبیعی ایران

ازنظر ساختمان طبیعی کشوری بلند ومیانگین ارتفاع آن بیش از یک هزار متر از سطح دریاست. نَجد ایران، شامل کویر نمک و کویرلوت، بیش ازنیمی از مساحت ایران را دربر می گیرد. پست ترین نقطه این نجد درشمال شرقی شهر شهداد در استان کرمان قرار دارد. جلگه های باریک کرانه دریای خَزَر از سطح دریای آزاد پست تر و زمین های هموار ساحل خلیج فارس و دریای عُمّان همسطح دریای آزاد است.

کوه ها

کوه های ایران به شاخه های مهمّ زیر تقسیم می شود:

1. کوه های شمالی ایران بخشی از چین خوردگی های بزرگ آلپ/هیمالیا است که دردنباله کوه های قفقاز از آرارات در خاک ترکیه شروع شده و در جهت غرب به شرق به کوه های هندوکُش درافغانستان پیوند یافته است. این رشته عظیم کوه های آذربایجان درشمال غربی، البرز درمرکز وکوه های خراسان درمشرق را در برمی گیرد. مهمترین رشته کوه های آذربایجان اَرَسباران در ساحل رود اَرَس با قله نشان کوه به ارتفاع 3370 متر است. جبال البرزمانند سدّی عظیم به طول تقریبی600 کیلومتر میان دریای خَزَر و فلات مرکزی ایران واقع شده است. این دیوار عظیم درغرب با درّه عمیق سفیدرود از کوه های طالِش جدا می شود و درمشرق به کوه های خراسان می پیوندد. پهن ترین و بلندترین قلّه جبال البرز قلّه دماوند در شمال شرق تهران به ارتفاع 6715 متر است. این کوه ها مانعی بزرگ برای گذشتن بخارهای دریای خَزَر و جریان باد و ابر به درون فلات ایران ایجاد کرده اند. کوه های خراسان، هزارمسجد-که بخشی از آن کلات نادری نامیده می شود- و بینالود، باقلّه ای به ارتفاع3520 متر، دنباله کوه های البرز در جهت شمال غربی به جنوب شرقی است. دراین منطقه از خراسان تا بلوچستان نیز ارتفاعاتی وجود دارد که آتش فشان خاموش تَفتان به ارتفاع 4 هزار و 50 متر از جمله آنهاست.

2. درسراسر غرب ایران سلسله جبال عظیم زاگرُس مانند دیواری از آذربایجان تا مُکران و بلوچستان کشیده شده و مجموعه پستی و بلندی های منظّمی را ازکردستان جنوبی تا شمال تنگه هرمز تشکیل می دهد. کوه های زاگرُس با جلگه های وسیع کرمانشاه درغرب و شیراز درجنوب ازهم جدامی شود. قلّه ها و بلندی های زاگرُس دارای دامنه های پُرشیب و درّه های عمیق و گلوگاه های بسیار تنگ است که بیشتر روزهای سال درپوششی از برف می ماند و از برکت آن چراگاه های وسیع و مخازن بزرگ آب این منطقه به وجود آمده اند.

3. کوه های بختیاری درلُرستان تا جلگه های شیراز و زردکوه با ارتفاع 4 هزار و 547 متر، بلندترین نقطه زاگرُس و سرچشمه دو رود بزرگ ایران، یعنی کارون و زاینده رود است. کوه دینار باقلّه معروف دِنا در فارس جزو ارتفاعات دیگری است که از جنوب غربی به سوی شرق ادامه می یابد. دِنا با 4 هزار و 404 متر ارتفاع از قُلّه های بلند ایران است و به سبب رطوبت فراوان دامنه های سبز و خرم دارد.

4. کوه های مرکزی ارتفاعاتی درجهت شمال غربی به جنوب شرقی است که از آذربایجان تا بلوچستان ادامه دارد. قافِلان کوه در راه تهران به تبریز، مهم ترین آنهاست. نواحی مرکزی این کوه ها از نظر وجود کان های مختلف اهمّیت بسیار دارد. باران کم، تغییرات ناگهانی هوا، وزش بادهای شدید، و سیلابی بودن رودها از مشخّصات طبیعی اطراف این کوه هاست.




همه پیوندها