جغرافیای طبیعی ایران

ازنظر ساختمان طبیعی کشوری بلند ومیانگین ارتفاع آن بیش از یک هزار متر از سطح دریاست. نَجد ایران، شامل کویر نمک و کویرلوت، بیش ازنیمی از مساحت ایران را دربر می گیرد. پست ترین نقطه این نجد درشمال شرقی شهر شهداد در استان کرمان قرار دارد. جلگه های باریک کرانه دریای خَزَر از سطح دریای آزاد پست تر و زمین های هموار ساحل خلیج فارس و دریای عُمّان همسطح دریای آزاد است.

کوه ها

کوه های ایران به شاخه های مهمّ زیر تقسیم می شود:

1. کوه های شمالی ایران بخشی از چین خوردگی های بزرگ آلپ/هیمالیا است که دردنباله کوه های قفقاز از آرارات در خاک ترکیه شروع شده و در جهت غرب به شرق به کوه های هندوکُش درافغانستان پیوند یافته است. این رشته عظیم کوه های آذربایجان درشمال غربی، البرز درمرکز وکوه های خراسان درمشرق را در برمی گیرد. مهمترین رشته کوه های آذربایجان اَرَسباران در ساحل رود اَرَس با قله نشان کوه به ارتفاع 3370 متر است. جبال البرزمانند سدّی عظیم به طول تقریبی600 کیلومتر میان دریای خَزَر و فلات مرکزی ایران واقع شده است. این دیوار عظیم درغرب با درّه عمیق سفیدرود از کوه های طالِش جدا می شود و درمشرق به کوه های خراسان می پیوندد. پهن ترین و بلندترین قلّه جبال البرز قلّه دماوند در شمال شرق تهران به ارتفاع 6715 متر است. این کوه ها مانعی بزرگ برای گذشتن بخارهای دریای خَزَر و جریان باد و ابر به درون فلات ایران ایجاد کرده اند. کوه های خراسان، هزارمسجد-که بخشی از آن کلات نادری نامیده می شود- و بینالود، باقلّه ای به ارتفاع3520 متر، دنباله کوه های البرز در جهت شمال غربی به جنوب شرقی است. دراین منطقه از خراسان تا بلوچستان نیز ارتفاعاتی وجود دارد که آتش فشان خاموش تَفتان به ارتفاع 4 هزار و 50 متر از جمله آنهاست.

2. درسراسر غرب ایران سلسله جبال عظیم زاگرُس مانند دیواری از آذربایجان تا مُکران و بلوچستان کشیده شده و مجموعه پستی و بلندی های منظّمی را ازکردستان جنوبی تا شمال تنگه هرمز تشکیل می دهد. کوه های زاگرُس با جلگه های وسیع کرمانشاه درغرب و شیراز درجنوب ازهم جدامی شود. قلّه ها و بلندی های زاگرُس دارای دامنه های پُرشیب و درّه های عمیق و گلوگاه های بسیار تنگ است که بیشتر روزهای سال درپوششی از برف می ماند و از برکت آن چراگاه های وسیع و مخازن بزرگ آب این منطقه به وجود آمده اند.

3. کوه های بختیاری درلُرستان تا جلگه های شیراز و زردکوه با ارتفاع 4 هزار و 547 متر، بلندترین نقطه زاگرُس و سرچشمه دو رود بزرگ ایران، یعنی کارون و زاینده رود است. کوه دینار باقلّه معروف دِنا در فارس جزو ارتفاعات دیگری است که از جنوب غربی به سوی شرق ادامه می یابد. دِنا با 4 هزار و 404 متر ارتفاع از قُلّه های بلند ایران است و به سبب رطوبت فراوان دامنه های سبز و خرم دارد.

4. کوه های مرکزی ارتفاعاتی درجهت شمال غربی به جنوب شرقی است که از آذربایجان تا بلوچستان ادامه دارد. قافِلان کوه در راه تهران به تبریز، مهم ترین آنهاست. نواحی مرکزی این کوه ها از نظر وجود کان های مختلف اهمّیت بسیار دارد. باران کم، تغییرات ناگهانی هوا، وزش بادهای شدید، و سیلابی بودن رودها از مشخّصات طبیعی اطراف این کوه هاست.