جغرافیا چیست؟

اکثریّت مردم جهان در ۱۰ درصد سطح زمین زندگی میکنند. این نابرابری پراکندگی مردم جهان یکی از مهمترین حقایق جغرافیاست. برخلاف مناطق غیرمسکونی و مناطق دارای سکونتگاههای پراکنده، چهار منطقه در سیّاره زمین وجود دارد که دارای جمعیت متراکم هستند.

۱) آسیای جنوب شرقی، شامل شرق چین، شبه جزیره هندوچین، کره و ژاپن

۲) شبه قاره هند و پاکستان، سریلانکا و سواحل برمه

۳) اروپای غربی و مرکزی

۴) شمال شرقی ایالات متحده و بخش کوچکی از کانادا که در مجاورت مرزهای این کشور قرار دارد.

از جمله مناطق دارای جمعیت پراکنده میتوان سرزمینهای قطبی، بیابانها و حوضه گرم و مرطوب آمازون و مناطق مرتفع و بیحاصل آسیای داخلی را نام برد. ساکنان مناطق مختلف از نظر خصوصیّات فیزیکی با یکدیگر متفاوت هستند. همچنین از نظر زبانی که تکلّم میکنند، سطح تعلیم و تربیت، موسیقی و هنری که خلق میکنند و ابزار و فنونی که برای انجام فعّالیّتهای انسانی بکار میبرند، با یکدیگر فرق دارند.

تاریخ جغرافیا

قدیمیترین جغرافیدانان در واقع همان طرّاحان و نقشهکشان هستند. امّا در یونان باستان، یعنی در جایی که جغرافیا به عنوان یک رشته از آن ظهور کرد، جغرافیدانان در واقع فیلسوفان طبیعی بودند که طیف وسیعی از اطّلاعات و مهارتها را داشتند. مشهورترین محقّقان باستان، استرابو (متولد سال ۶۴ ق.م و متوفی به سال ۲۳ ب) یکی از مورّخان و جغرافیدانان یونانی بوده است. جغرافیای استرابو تنها اثر موجود است که شامل اقوام و کشورهای شناخته شده برای یونانیان و رومیهای قدیم بوده است. در خلال عصر اکتشاف که از قرن پانزدهم شروع میشود، جغرافیا پس از قرنها بیتوجهی، تولدی جدید یافت. تا پیش از قرن ۱۸ میلادی آلمانیهایی (به نامهای الکساندرفنهمبلت و کارلریتر) اوّلین افرادی بودند که بهعنوان جغرافیدانان آکادمیک دست بهکار نوشتن و تدریس شدند. از زمان آنها به بعد، اکثر جغرافیدانان محقّق، دانشمند و مدرّس هم بودهاند. جغرافیا در گذشته به صورت ترکیبی از دانشهای مختلف بشری بوده است. اما جغرافیدانان امروز، اغلب متخصّص، آن هم تنها و در یک جنبه از جغرافیاست تا جغرافیا به صورت کلّی، مانند متخصص جغرافیای کشاورزی و متخصّص در کلیماتولوژی و همچنین متخصّص در جغرافیای ناحیهای و غیره.